Kış aylarında yaygın olarak tüketilen, insan beslenmesinde önemli bir yere sahip olan, Türkiye’nin dünya üretiminde 4. sırada yer aldığı sebze: ISPANAK

Ispanak (Spinacia oleracea L.), Amaranthaceae familyası içerisinde yer alan ve yaprağı yenen en önemli kışlık sebze türlerinden biridir. Ispanağın gen merkezi ve orijin bitkisi tam bilinmemektedir. Ancak, ana vatanının Güney Kafkasya, Türkistan, İran, Afganistan ve bazı yazarlarca da Çin olduğu düşünülmektedir.

02:34, 05 Ağustos 2020 tarihinde, Murat Palabıyık tarafından eklendi.

Ispanak (Spinacia oleracea L.), Amaranthaceae familyası içerisinde yer alan ve yaprağı yenen en önemli kışlık sebze türlerinden biridir. Ispanağın gen merkezi ve orijin bitkisi tam bilinmemektedir. Ancak, ana vatanının Güney Kafkasya, Türkistan, İran, Afganistan ve bazı yazarlarca da Çin olduğu düşünülmektedir.

Ispanak, özellikle kış aylarında yaygın olarak tüketilen sebze türüdür. Ülkemizin bütün bölgelerinde yetişebilmekte ve büyük miktarlarda üretilmektedir. Kültürel işlemlerinin diğer sebze türlerine göre daha sınırlı olması, kısa vejetasyon periyoduna sahip olması gibi nedenlerde dolayı çoğu zaman ikinci veya üçüncü ürün olarak değerlendirilebilmesi ıspanağın yetiştiriciliğini cazip hâle getirmektedir.

İnsan beslenmesi için önemli bir yere sahip olan ıspanak özellikle 0-6 yaş grubu çocukların beslenmesinde ve gelişmesinde havuçla beraber önemli bir yere sahiptir. Çünkü ıspanak vitamin ve mineral kaynağı yüksek bir sebzedir. Ispanak karoten, C vitamini, Ca ve Fe bakımından zengindir. Ispanak salatalarda karışım olarak ve pek çok farklı şekilde pişirilerek tüketilebilmektedir.

Ispanağın, insan sağlığını koruyucu etkisi de vardır. Koyu yeşil yapraklı ıspanaklar diyet yemeklerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Çünkü koyu yeşil yapraklı olan çeşitlerde beta karoten, folat, vitamin ve mineral içerikleri yüksektir. Çabuk sindirilen bir besin kaynağı olup bağırsakların çalışmasını rahatlatır. Sırt, boğaz ve bağırsak ağrılarının azalmasına yardımcı olur, safraya iyi gelir. Kurutulmuş ıspanak yaprakları badem yağıyla karıştırılıp elde edilen bulamaç yendiğinde sıtma hastalığını tedavi eder. Bir gram ıspanak tohumu kaynatılıp içilirse kalp ağrılarına iyi gelir.

Ispanak besin değeri yüksek bir sebze olmasının yanı sıra fazla azotlu gübrelemelerin sonucunda insan sağlığı açısından problemlere de yol açabilmektedir. Nitrat (NO3 -) formunda vücuttan atılmasının yanı sıra nitratın nitrite (NO-) dönüşmesiyle toksik etki oluşmaktadır. Nitrit küçük çocuklarda methemoglobin oluşmasına neden olmaktadır. Methemoglobin oksijeni absorbe etme ve bu nedenle nakletme yeteneğine sahip değildir. Methemoglobin oluşumunun yetişkinlerdeki olumsuz etkisi çocuklara göre daha azdır.

 

Dünya ıspanak üretiminin %90’ı Çin’den

 

Ispanak bitkisi güçlü bir kazık kök yapısına sahiptir. Bu yönü ile toprak yapısı bakımından çok seçici değildir ve dünya çapında çok yaygın yetiştiriciliği yapılmaktadır. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre dünyada, 2018 yılında, 939 bin 702 hektar alanda 26 milyon 255 bin 931 ton üretilmiştir. 1990 yılında 4 milyon ton civarında olan üretim, 28 yılda 5 kat artış göstermiştir.

Rozet gövde yapısına sahip otsu bir bitki olan ve gövde oluşumu bitkinin generatif faza geçişi ile belirginleşen ıspanak, dünyada en fazla Çin’de üretilmektedir. 23 milyon 792 bin 691 ton ile Çin, dünya ıspanak üretiminin %90’dan fazlasını karşılamaktadır. ABD (384.669 ton), Japonya (226.382 ton), Türkiye (225.174 ton), Kenya (169.356 ton) ve Endonezya (162.277 ton) ıspanak üreticisi diğer önde gelen ülkelerdir.

 

En fazla ıspanak üreten illerimiz İzmir ve Ankara

 

Ülkemizin birçok bölgesinde ana ürün bitkisi olarak rahatlıkla yetiştirilebilen ıspanak, ana üründen önce veya sonra da rahatlıkla yetiştirilebilmektedir. Yarı mamul ıspanak arzının yaygınlaşması ile ekonomik değeri daha da artmaktadır. Türkiye, birim alandaki verimi açısından avantajlı bir konuma sahiptir. Bu da Türkiye’nin diğer pek çok sebze türünde olduğu gibi ıspanak tarımında da rekabetçiliğini ortaya koyan en önemli belirteç olarak dikkat çekmektedir.    

Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) verilerine göre ülkemizde, 2019 yılında, 229 bin 793 ton ıspanak üretimi yapılmıştır. 1990 yılında 160 bin ton olan üretim, 2010 yılında 218 bin tona, günümüzde de 230 bin tona yaklaşmıştır. İzmir, 54 bin 791 ton ile en fazla ıspanak üretimi yapılan ilimiz konumundayken; Ankara, 37 bin 769 ton ile ikinci sırada yer almaktadır. Bursa (12.960 ton), Samsun (11.685 ton) ve Manisa (10.661 ton) ıspanak üretimi yapılan diğer önemli üretici illerimizdir.

Ticari amaçla yapılan ıspanak tarımında %100’e yakın bir oranda hibrit çeşitler kullanılmaktadır. Ülkemizde, sıcak iklim sebzelerinde önemli ıslah başarıları elde edilmiş olmakla birlikte ıspanak gibi serin iklim bitki türlerinde hibrit çeşit ıslahı ile ilgili çalışmalar oldukça yetersizdir. 

 

Dünya ıspanak ihracatında lider ülke ABD

 

Dünya ıspanak ihracatında lider ülke ABD’dir. 37 bin 867 ton ıspanak ihracatı yapan ABD, bu ihracat karşılığında 121 milyon 927 bin dolar gelir elde etmiştir. İtalya 56 milyon dolarlık ıspanak ihracatıyla ikinci sırada yer alırken, İspanya 52 milyon dolar ile üçüncü sırada bulunmaktadır. Hollanda ve Meksika da ıspanak ihracatında söz sahipleri arasındadır.

Ispanak ithalatında ise ilk sırada Kanada bulunmaktadır. 36 bin 757 ton ıspanak ithalatı gerçekleştiren Kanada, 113 milyon 217 bin dolar ödemektedir. İngiltere, Hollanda ve Almanya, önemli miktarda ıspanak ithalatı yapan diğer ülkeler şeklinde sıralanmaktadır.

 

Türkiye ihracatta başarılı değil

 

Dünya ıspanak üretiminde 4. sırada yer alan Türkiye, ihracatta aynı başarıyı gösterememektedir. 377 ton taze, 3 bin 563 ton da dondurulmuş ıspanak ihraç eden ülkemiz, bu ihracat karşılığında 3 milyon 563 bin 338 dolar gelir sağlamaktadır. 10 ton da ıspanak tohumu ihracatımız bulunmaktadır.

Ispanakta taze ve dondurulmuş ithalatımız bulunmamakla birlikte, önemli miktarda tohum ithalatı gerçekleştirmekteyiz. Geçtiğimiz yıl 636 bin 272 kilogram ıspanak tohumu ithal eden Türkiye, 4 milyon 192 bin 866 dolar ödemiştir.

 

Zehirlenme haberleri üretimde aksamaya neden olmadı

 

Ispanak geçtiğimiz yıllarda medyada oldukça geniş yer buldu. İstanbul ve sonrasında Tekirdağ’da ıspanaktan kaynaklandığı ifade edilen zehirlenme haberleri medyada en büyük gündem maddelerinden birisi oldu. Yetkililerce alelacele yapılan açıklamalarda, sorunun ıspanağa karışmış yabancı otlardan kaynaklandığı ifade edilip, bundan sonrasına dair gerekli tedbirlerin alındığı ve halkımızın sorunsuzca ıspanak tüketebileceği ifade edildi. Ancak yapılan bu açıklamalar halkımızın kaygılarını gidermediği için pazarlarda kg fiyatı 1 TL’ye kadar düşen ıspanak alıcı bulamayarak çok büyük bir kısmı çöpe atıldı.

Ziraat Mühendisleri Odası’na göre yaşanan olaylar ülkemizde tarımsal üretim ve gıda güvenilirliği politikasında önemli bir eksiklik olduğunu bir kez daha gösterdi. Eksiklik sadece bununla kalmamakta, üretim planlaması yapılmadığı, üretici gerçek anlamda desteklenmediği ve örgütlenemediği için spekülatif fiyat artışlarına engel olunamamaktadır. Bu olayda en çok zararı üretici ve tüketici görmüştür. Her ne kadar zehirlenme haberlerinden sonra üretim ve tüketimde düşüş yaşanmasa da fiyatlar üreticiyi memnun etmemiştir.

Ispanaktan kaynaklandığı ifade edilen zehirlenme, üretim aşamasından başlayarak sofraya gelinceye kadar birçok aşamadaki etkenlerden kaynaklanmış olabilir. Bu tür olumsuzlukların yaşanmaması için kamusal bir yaklaşımla bilimsel, teknik, tarafsız ve şeffaf bir gıda denetim mekanizması kurulmalıdır. Ziraat Mühendislerinin teknik bilgisini alana yansıtacağı, ulusal gereksinimleri ve üreticileri öncelikleyen bağımsız bir tarım politikası oluşturulmalıdır.

 

Kaynaklar

 

www.fao.org  Erişim Tarihi: 23.06.2020

www.tuik.gov.tr  Erişim Tarihi: 23.06.2020

Ispanak Raporu\2019, TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası, Ankara.

Ispanak Tarımı ve Islahı, Yeşim Dal, Prof. Dr. Önder Türkmen, Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü, Konya. 

 

 

 

Dünya’da yıllara göre ıspanak ekim alanı ve üretim

 

Yıllar              Ekim Alanı (ha)        Üretim (ton)

 

1990                319.360                      4.068.955

1995                463.763                      6.202.078

2000                671.117                      9.523.655

2005                800.254                      14.199.672

2010                844.764                      20.335.209

2015                955.829                      25.777.068

2016                981.831                      26.763.044

2017                938.957                      25.754.263

2018                939.702                      26.255.931

 

Kaynak: FAO

-----------------------------------------------------------------------

 

Ülkelere göre ıspanak ekim alanı ve üretim (2018)

 

Ülkeler                       Ekim Alanı (ha)        Üretim (ton)

 

Çin                              739.242                      23.792.691

ABD                           24.868                        384.669

Japonya                      20.250                        226.382

Türkiye                       17.713                        225.174

Kenya                         9.163                          169.356

Endonezya                 39.619                        162.277

Fransa                         6.151                          127.785

İran                             6.269                          116.954

Pakistan                      8.820                          108.725

İtalya                          6.593                          102.532

 

Kaynak: FAO

--------------------------------------------------------------------------

 

Türkiye’de yıllara göre ıspanak üretimi

 

Yıllar              Üretim

 

1990                160.000

1995                180.000

2000                205.000

2005                238.000

2010                218.291

2015                208.403

2016                210.999

2017                222.177
2018                225.174

2019                229.793

 

Kaynak: TUİK

-----------------------------------------------------------------

 

İllere göre ıspanak ekim alanı ve üretim (2019)

 

İller                 Ekim Alanı (da)        Üretim (ton)

 

İzmir               32.884                        54.791

Ankara            15.466                        37.769

Bursa              9.423                          12.960

Samsun           8.030                          11.685

Manisa             9.310                          10.661  

 

Kaynak: TUİK

-------------------------------------------------------------------

 

Ülkelere göre ıspanak ihracatı (2017)

 

Ülkeler                       Miktar (ton)   Değer (dolar)

 

ABD                           37.867             121.927.000

İtalya                          19.251             56.035.000

İspanya                       29.492             52.261.000

Hollanda                     26.629             30.080.000

Meksika                      15.360             16.465.000

 

Kaynak: FAO

-----------------------------------------------------------------------

 

Ülkelere göre ıspanak ithalatı (2017)

 

Ülkeler                       Miktar (ton)   Değer (dolar)

 

Kanada                       36.757             113.217.000

İngiltere                      17.644             37.637.000

Hollanda                     12.429             30.957.000

Almanya                     20.219             28.757.000

 

Kaynak: FAO

-----------------------------------------------------------------------------

 

Türkiye’nin ıspanak dış ticareti (2019)

 

                                               İhracat Miktar (kg)  İhracat Değer (dolar)          

 

Ispanak (taze)                         377.125                      478.772

Ispanak Tohumu                     10.578                        85.021

Ispanak Dondurulmuş            3.563.538                   3.084.566

 

 

                                               İthalat Miktar (kg)   İthalat Değer (dolar)

 

Ispanak (taze)                         -                                  -

Ispanak Tohumu                     636.272                      4.192.866

 

Kaynak: TUİK

----------------------------------------------------------------------------------------

Yorum Yap
NE DEDİLER
Henüz yorum yapılmamıştır!