Ülkemizde yetiştiriciliği ve tüketimi hızla artan sebze: MARUL

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre ülkemizde, 2019 yılında 198 bin 491 ton kıvırcık, 215 bin 728 ton göbekli, 85 bin 547 ton da aysberg olmak üzere toplamda 499 bin 766 ton marul yetiştirilmiştir. Aysberg marul üretiminin ekonomik anlamda üretimine 2005 yılında başlanmıştır.

21:56, 04 Nisan 2020 tarihinde, Murat Palabıyık tarafından eklendi.

Salata grubu sebzeler içinde salata ve marul bütün dünyada en çok tüketilen sebzeler arasında yer almaktadır. On iki ay pazarlarda, marketlerde satılan salata ve marul tek yıllık serin iklim sebzelerindendir. Sağlığa yararlı, iştah açıcı sebze olan salata ve marullar taze olarak tüketildiklerinde özellikle vitamin ve mineral madde yönünden oldukça zengin içeriklidir.

Marul (Lactuca sativa L.), Compositae (Asteraceae) familyasının Lactuca cinsine bağlı tek yıllık bir serin iklim sebzesidir. Marul dünyada en çok yaprakları tüketilen sebzeler arasında yer almaktadır. Dünyada uzun yıllardan beri tarımı yapılan ve severek tüketilen marul, yılın tamamında pazarlarda ve marketlerde bulunabilmektedir. Marul form zenginliği en fazla olan sebzeler arasındadır. Ülkemizin hemen hemen her yerinde açıkta veya örtü altında yetiştirilebilmektedir. Yetişme süresi 2-3 ay gibi kısa süreli olup, değişik mevsimlere uygun olarak ıslah edilmiş çeşitlerle arka arkaya bütün yıl boyunca üretim yapmak mümkündür.

            Marul iklim koşullarının elverişli olduğu dönemlerde açık tarla koşullarında yetiştirilebilmektedir. İklim koşullarının elverişli olmadığı kış aylarında örtü altında, yaz aylarında ise yüksek yayla kesimlerinde verim ve kalite bakımından iyi sonuçlar alınmaktadır. Genellikle taze olarak tüketilen ve insan beslenmesinde önemli bir yere sahip olan marul yukarıda da bahsedildiği üzere önemli bir vitamin ve mineral madde kaynağıdır.

 

Çin, dünya marul üretiminin %57’sini tek başına karşılamaktadır

 

 

            Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre dünyada, 2018 yılında, 1 milyon 270 bin 138 hektar alanda, 27 milyon 256 bin 487 ton marul üretilmiştir. Marul ürerimi son 25 yılda %100’den fazla artış göstermiştir.

            Dünyada en fazla marul üretilen ülke Çin’dir. 15 milyon 541 bin 717 ton üretimi bulunan Çin, dünya marul üretiminin %57’sini tek başına karşılamaktadır. Bu ülkeyi; 3 milyon 677 bin 323 ton ile ABD, 1 milyon 222 bin 323 ton ile de Hindistan takip etmektedir. İspanya (934.670 ton), İtalya (768.055 ton), Japonya (578.829 ton), İran (525.483 ton), Türkiye (487.543 ton) ve Meksika (486.440 ton) diğer önde gelen marul üreticisi ülkeler şeklinde sıralanmaktadır.  

 

Türkiye, dünya marul üretiminde 8. sırada

 

            Marul tek yıllık yaşam formuna sahip olan bir serin iklim bitkisidir. Gelişmesi 2 - 3 ay kadar kısa zamanda gerçekleşir. Farklı mevsimlere uyum sağlayabilecek şekilde ıslah edilmiş çeşitlerle yılın 12 ayı açıkta ya da örtü altı marul üretimi yapmak mümkündür. Son dönemlerde yağlı baş salata ve kıvırcık baş salata çeşitlerinin ülkemizdeki yetiştiriciliği ve tüketim alışkanlığı salata ve marullara çeşitlilik katmıştır.

            Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre ülkemizde, 2019 yılında 198 bin 491 ton kıvırcık, 215 bin 728 ton göbekli, 85 bin 547 ton da aysberg olmak üzere toplamda 499 bin 766 ton marul yetiştirilmiştir. Aysberg marul üretiminin ekonomik anlamda üretimine 2005 yılında başlanmıştır.

            İllere göre marul üretimine baktığımızda, Adana’nın göbekli (49.231 ton), Ankara’nın aysberg (43.363 ton), Tokat’ın da kıvırcık (24.454 ton) marul üretiminde ön planda olduğu görülmektedir.   

            Türkiye’de üretilen toplam marulun %23,5’i örtü altında yetiştirilmektedir. Serada, 2019 yılında, 69 bin 676 ton kıvırcık, 25 bin 654 tok göbekli, 22 bin 258 ton da aysber marul üretimi gerçekleşmiştir.

 

Marul organik maddeyi sevmektedir

 

Salata ve marullar soğuğa kısmen dayanıklı, nemli hava koşullarına gereksinim duyan serin, ılık iklim sebzesidir. Yazları serin geçen bölgelerde yaz yetiştiriciliği de mümkündür. Bu bakımdan yaz aylarında 1000-1500 m olan yayla kesiminde yazlık çeşitlerin yetiştirilmesi mümkündür. Salata ve marul gruplarının sıcağa karşı duyarlılıkları farklılık gösterir. Sıcağa karşı kıvırcık baş salatalar çok hassas oldukları halde, yağlı baş salatalar orta derecede hassas, yaprak salatalar daha az hassastır. İyi bir baş oluşumu için düşük sıcaklıkta yavaş büyüme idealdir. Salata ve marul yetiştiriciliğinde en uygun sıcaklık derecesi 15,5 ºC ile 18,3 ºC arası ise de 18 ºC’nin üzerindeki sıcaklıklarda vegetatif devreden generatif devreye geçiş başlar. Marullar donlara karşı da oldukça dayanıklıdırlar. Açıkta yapılan yetiştiricilikte bitkiler -4 -5 ºC’lik düşük sıcaklıklara fazla bir zarar görmeden dayanabilmektedirler.  

Marulun en iyi yetiştiği toprak tipleri, kumlu tın ve killi tın arasında kalan topraklardır. Yüzeysel köklü olduğu için toprağın 20-30 cm’lik üst kısmının yeterli besin maddesi içermesi gerekir. Toprak besin maddeleri ve organik maddece zengin olmalı, su tutma kapasitesi yerinde olmalıdır. pH: 6.0-7.0 arasında olmalı, 6.0’nın altında olduğu durumlarda toprağa kireç ilavesi yapılmalıdır. Münavebede maruldan sonra marul getirilmemelidir. Marulla münavebede iyi sonuç veren bitkiler domates, kabakgiller, mısır, ıspanak, kırmızı pancar ve havuçtur.

Marul organik maddeyi oldukça sevmektedir. Marul organik maddece zengin topraklarda hızlı gelişmekte ve kısa sürede hasat olgunluğuna gelmektedir. Marul gübrelemeye özellikle de azotlu gübrelemeye oldukça hassas bir tür olup gübreleme diğer şartlar eşit olduğunda verim ve kaliteyi etkileyen en önemli faktördür. Bununla birlikte, aşırı ve bilinçsiz kullanılan azotlu kimyasal gübreler bitki bünyesinde insan sağlığına zararlı olan nitrat birikimini artırmaktadır. Marul özellikle nitrat birikiminin en fazla olduğu sebze türlerinden biridir. Taze ağırlığında 621-12336 mg kg-1 nitrat bulunabilmektedir. İnorganik gübrelemenin organik gübrelemeye göre marul ve salatalarda üç kat daha fazla nitrat birikimine neden olduğu bildirilmiştir. Ayrıca, organik gübrelerin kullanımı ile mikroorganizma faaliyetleri artırılarak toprağın fiziksel ve kimyasal yapısı iyileştirilebilmektedir. Bu nedenle, marul yetiştiriciliğinde kimyasal gübrelerin yanında organik gübrelerin kullanımının yaygınlaştırılması gerekmektedir.

 

Çeşit genişliği en yüksek olan sebzelerden biridir

 

Marul, çeşit genişliği en yüksek olan sebzelerden biridir. Kullanılan marul çeşitlerini dört ana gruba ayırarak incelemek mümkündür. Bu çeşitler buz salataları, yağlık salatalar, romen salataları ve yaprak salatalardır. Bu 4 ana grup haricinde Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsünde tohum üretimi yapılan çeşitler ise Yedikule-44, Yedikule-5701 Ve Şemikler’dir.

Marullar yüksek oranda su tüketimine sahiptirler. Çimlenme döneminin başlangıcı ile başlayan su ihtiyacı hasat dönemine kadar devam eder. Suya en yüksek miktarda gereksinim duyulan dönem normal hasat büyüklüğünü kazandıkları tarihten 15 gün önce başlar ve hasada kadar sürer. İklim koşulları ve toprak özelliği göz önüne alınarak toprağın sürekli nemli tutulmasına özen gösterilmelidir. Yetiştiricilik için en sık tercih edilen sulama yöntemleri ise masura ve damla sulama sistemlerdir.

Hasat dönemine ulaşmış marul başları bıçak ile kök boğazı kısmından kesilerek topraktan ayrılır. Hasat esnasında yapraklar toprak ile temas etmemelidir. Şayet marul ile toprak temas ederse yıkama gerekecek ve işçilik masrafları yükselecektir. Kesimin ardından marulların hastalıklı, yaşlı ve bir miktar sararmış olan dış yaprakları ayrılarak koçan en dış yaprak hizasından dikkatlice kesilmelidir. Bu biçimde toplanan marullar başlar aşağıya dönecek biçimde ambalaj kaplarına tek sıra halinde dizilir. Standart türlerde bitkilerin tümü aynı dönemde hasat olgunluğuna ulaşmazlar. Bu nedenle özellikle yerli türlerde hasat birkaç kez gerçekleştirilir. Fakat ıslah edilmiş çeşitlerde gelişme daha homojen seyretmekte ve bitkilerin büyük bir bölümü aynı dönemde hasat büyüklüğüne ulaşmaktadır.

 

Marulda sık rastlanılan hastalık ve zararlılar

 

Marulda en sık rastlanılan hastalıklar mildiyö, antraknoz, sklerotinya’dır. Bunlardan başka ayrıca külleme, dip çürüklüğü ve gri çürüklük gibi fungal kökenli hastalıklarda zarar vermektedir. En sık görülen virüs hastalıkları marul mozaik virüsü (LMV) ve iri damar virüsü (big vein virus)’dür. Dayanıklı ya da bağışık çeşitler kullanılmalıdır. Başlıca zararlılar; salyangozlar, mısır koçan kurdu, afitler, kırmızı örümcekler ve nematodlardır. Bu zararlılarla mücadelede kimyasal yollara başvurmadan önce kültürel tedbirler uygulanmalı ve kimyasal mücadele son çare olarak düşünülmelidir.

 

Kaynaklar

 

www.fao.org  Erişim Tarihi: 23.03.2020

www.tuik.gov.tr  Erişim Tarihi: 23.03.2020

https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/Digerbelgeler/MarulYeti%C5%9Ftiricili%C4%9FiNDenli.pdf 

 

 

 

Dünya’da yıllara göre marul ekim alanı ve üretim

 

Yıllar              Ekim Alanı (ha)        Üretim (ton)

 

1990                547.860                      11.572.518

1995                666.867                      14.328.984

2000                855.541                      18.398.156

2005                1.039.808                   22.585.978

2010                1.146.628                   24.688.242

2015                1.217.871                   26.151.231

2016                1.253.421                   27.440.987

2017                1.271.171                   27.726.623

2018                1.270.138                   27.256.487

 

Kaynak: FAO

-----------------------------------------------------------------------

 

Ülkelere göre marul ekim alanı ve üretim (2018)

 

Ülkeler                       Ekim Alanı (ha)        Üretim (ton)

 

Çin                              648.489                      15.541.717

ABD                           117.032                      3.677.323

Hindistan                    193.962                      1.222.571

İspanya                       33.674                        934.670

İtalya                          34.460                        768.055

Japonya                      21.314                        578.829

İran                             17.045                        525.483

Türkiye                       22.576                        487.543

Meksika                      20.527                        486.440

 

Kaynak: FAO

-----------------------------------------------------------------------

 

Türkiye’de yıllara göre marul üretimi

 

Yıllar                          Kıvırcık (ton)            Göbekli (ton)             Aysberg (ton) 

 

1990                           60.000                        126.000                      -

1995                           84.000                        165.000                      -

2000                           118.000                      215.000                      -

2005                           168.000                      204.000                      52.000

2010                           131.952                      226.144                      61.202

2015                           157.981                      225.021                      64.490

2016                           179.712                      233.662                      65.068

2017                           185.070                      223.449                      81.904

2018                           187.658                      215.725                      84.160

2019                           198.491                      215.728                      85.547

 

Kaynak: TUİK

-----------------------------------------------------------------------------------

 

İllere göre marul üretimi (2019)

 

İller                            Kıvırcık (ton)            Göbekli (ton)             Aysberg (ton)

 

Adana                         6.450                          49.231                        12.560

Ankara                                   10.683                        23.619                        43.363

Antalya                       14.646                        16.928                        4.482

Bilecik                        15.189                        6                                 -

Eskişehir                     13.248                        2.817                          1.415

Mersin                        11.326                        21.369                        11.370

Sakarya                       19.122                        622                             120

Samsun                       11.333                        293                             152

Tokat                          24.454                        4.589                          105

İzmir                           8.944                          13.170                        5.201

 

Kaynak: TUİK

-----------------------------------------------------------------------------------

 

Türkiye’de örtü altı marul üretimi (2019)

 

                                               Üretim (ton)

 

Göbekli                                  25.654

Kıvırcık                                  69.676

Aysberg                                  22.258

 

Kaynak: TUİK

--------------------------------------------------------------------------

 

 

 

 

Yorum Yap
NE DEDİLER
Henüz yorum yapılmamıştır!